Kırma eleme; ocaktan, madenden veya üretim sahasından gelen kaya, taş, cevher ve benzeri malzemelerin istenen boyutlara küçültülmesi ve tane boyutlarına göre sınıflandırılması işlemlerinin genel adıdır.

Kırma aşamasında büyük malzemeler uygun kırıcılarla daha küçük boyutlara getirilir. Eleme aşamasında ise kırılmış malzeme eleklerden geçirilerek farklı tane boyutlarına ayrılır.

Bir kırma-eleme hattında genel akış; besleme → kırma → taşıma → eleme → gerektiğinde yeniden kırma → ürün stoklama şeklinde olabilir. Tesisin yapısı işlenen malzemenin özelliklerine ve elde edilmek istenen ürün boyutuna göre değişebilir.

Kırma eleme tesisi, iri boyutlu kaya, taş veya cevherin kırılarak küçültülmesi ve daha sonra elekler yardımıyla istenen tane boyutlarına ayrılması amacıyla kullanılan makine ve ekipmanların oluşturduğu üretim sistemidir.

Tesiste besleyiciler, kırıcılar, elekler, konveyör bantlar, stoklama sistemleri ve tesis tasarımına göre yardımcı ekipmanlar bulunabilir.

Kırma eleme tesisleri madencilik, taş ocakları, agrega üretimi ve çeşitli mineral işleme faaliyetlerinde kullanılabilir.

Malzeme ilk olarak tesise kontrollü şekilde beslenir. İri malzeme birincil kırma aşamasında küçültülür ve konveyörlerle sonraki işlem noktalarına taşınır.

Kırılmış malzeme eleklerde boyutlarına göre sınıflandırılır. İstenen boyuta ulaşmayan malzeme tesis tasarımına göre yeniden kırıcıya gönderilebilir. Uygun boyuttaki ürün ise ilgili stok alanına aktarılır.

Gerçek proses akışı; tesisin kapasitesine, malzemenin fiziksel özelliklerine, kırıcı tiplerine ve hedeflenen nihai ürüne göre değişir.

Tesis tasarımına bağlı olarak aşağıdaki ekipmanlardan bazıları kullanılabilir:

• Besleyiciler,
• Çeneli kırıcılar,
• Darbeli kırıcılar,
• Konik kırıcılar,
• Elekler,
• Konveyör bantlar,
• Stoklama ve malzeme aktarma sistemleri,
• Toz kontrol ve yardımcı sistemler.

Kullanılan makine ve ekipmanlar işlenecek malzemeye ve üretim prosesine göre belirlenir.

Kırma eleme tesisleri kullanım şekli ve yerleşimine göre genel olarak sabit ve mobil kırma eleme tesisleri şeklinde değerlendirilebilir.

Bunun yanında tesisler üretim prosesine göre primer, sekonder veya daha ileri kırma ve eleme aşamalarından oluşabilir. Her tesisin kırıcı, elek, besleyici ve konveyör düzeni aynı değildir.

Sabit kırma eleme tesisi, belirli bir üretim sahasında uzun süre çalışmak üzere kurulan kırma, eleme, taşıma ve yardımcı ekipmanlardan oluşan tesistir.

Tesisin kapasitesi, kırma kademeleri ve ekipman yerleşimi üretilecek malzemenin özelliklerine ve işletmenin ihtiyacına göre projelendirilir.

Mobil kırma eleme tesisi, kırma ve/veya eleme ekipmanlarının taşınabilir bir sistem üzerinde bir araya getirildiği tesis çözümüdür.

Mobil sistemler çalışma sahası içerisinde konum değiştirme veya farklı sahalara taşınma ihtiyacının bulunduğu uygulamalarda kullanılabilir.

Uygulamaya göre mobil çeneli kırıcı, mobil darbeli kırıcı, mobil konik kırıcı ve mobil eleme tesisi gibi farklı ekipman çözümleri bulunabilir.

Temel fark tesisin yerleşim ve hareket kabiliyetidir. Sabit tesisler belirli bir alanda uzun süreli işletmeye göre kurulurken, mobil sistemler taşınabilir veya saha içerisinde yer değiştirebilir yapıdadır.

Hangi sistemin kullanılacağı; üretim kapasitesi, malzeme özellikleri, saha koşulları, taşıma ihtiyacı ve üretim planına göre belirlenir.

Konkasör ifadesi sektörde taş, kaya veya agrega malzemelerinin kırılması ve boyutlandırılması amacıyla kullanılan kırma-eleme sistemleri için yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bir konkasör sistemi; uygulamaya göre kırıcı, besleyici, elek, konveyör ve yardımcı ekipmanların birlikte çalıştığı bir üretim hattını ifade edebilir.

Önemli: MYK sisteminde “Agrega Kırma Eleme Tesisi (Konkasör) Operatörü” ayrı bir ulusal yeterliliktir. Bu nedenle günlük sektörel kullanım ile MYK belge adı birbirine karıştırılmamalıdır.

Günlük sektörel kullanımda “konkasör” ve “kırma eleme tesisi” ifadeleri zaman zaman benzer sistemleri tanımlamak amacıyla kullanılabilir.

Ancak MYK belgelendirmesinde yeterlilik adları ve kodları esas alınır. 16UY0265-3 Kırma Eleme Tesis Operatörü ile 21UY0432-3 Agrega Kırma Eleme Tesisi (Konkasör) Operatörü ayrı ulusal yeterliliklerdir.

Primer kırma, tesise gelen iri malzemenin ilk kırma aşamasıdır. Amaç malzemeyi sonraki kırma veya eleme aşamalarında işlenebilecek boyuta küçültmektir.

Kullanılacak primer kırıcı tipi malzemenin özelliklerine ve tesis tasarımına göre değişir.

Sekonder kırma, primer kırmadan çıkan malzemenin daha küçük boyutlara indirilmesi amacıyla gerçekleştirilen sonraki kırma aşamasıdır.

Bu aşamada kullanılacak ekipman, hedeflenen ürün boyutuna ve malzemenin özelliklerine göre seçilir.

Tersiyer kırma, kırma prosesinin daha ileri bir kademesidir. Genellikle daha küçük veya belirli özelliklerde ürün elde edilmesinin amaçlandığı proseslerde kullanılır.

Her kırma eleme tesisinde primer, sekonder ve tersiyer kademelerin tamamının bulunması zorunlu değildir.

Çeneli kırıcı, malzemenin çeneler arasında sıkıştırılarak kırıldığı kırıcı tiplerinden biridir. Özellikle iri malzemenin ilk küçültme aşamasında kullanılabilen ekipmanlar arasındadır.

Beslenecek malzemenin boyutu, sertliği ve tesisin kapasitesi uygun kırıcı seçiminde önemlidir.

Darbeli kırıcı, malzemeyi darbe etkisinden yararlanarak küçülten kırıcı tipidir. Kullanım yeri tesis tasarımına, malzeme özelliklerine ve istenen ürüne göre değişebilir.

Konik kırıcı, malzemenin kırma haznesi içerisinde sıkıştırılması prensibiyle boyut küçültmede kullanılan kırıcı türlerinden biridir.

Özellikle kırmanın sonraki kademelerinde kullanılabilir; ancak gerçek kullanım şekli proses ve malzeme özelliklerine göre belirlenir.

Titreşimli elek, kırılmış malzemenin farklı tane boyutlarına göre sınıflandırılmasında kullanılan ekipmanlardan biridir.

Elek yüzeyindeki açıklıklar ve sistemin çalışma özellikleri sayesinde malzeme farklı ürün gruplarına ayrılabilir.

Besleyici, malzemenin kırıcıya veya prosesin sonraki bölümüne kontrollü şekilde aktarılmasına yardımcı olur.

Düzensiz veya uygun olmayan besleme, tesis performansını ve ekipmanların çalışma koşullarını etkileyebileceğinden besleme süreci önemlidir.

Konveyör bantlar, malzemenin kırıcı, elek ve stok alanları gibi farklı işlem noktaları arasında taşınmasını sağlar.

Bantların çalışma durumu, koruyucuları, malzeme akışı ve çevresindeki güvenlik koşulları işletme açısından önemlidir.

Kırma Eleme Tesis Operatörü, görev ve yetkileri kapsamında tesisin hazırlanması, çalışmasının izlenmesi ve kırma-eleme işlemlerinin güvenli şekilde yürütülmesiyle ilgili faaliyetlerde görev alan meslek çalışanıdır.

Operatörün faaliyetlerinde iş sağlığı ve güvenliği, çevre, kalite, ekipman kontrolleri ve prosesin uygun şekilde yürütülmesi önemli yer tutar.

Kontroller tesis ve ekipmana göre değişmekle birlikte operatör; çalışma alanını, ekipmanların genel durumunu, koruyucu sistemleri, malzeme akışını etkileyebilecek durumları ve güvenli çalışmaya ilişkin unsurları kontrol eder.

Tespit edilen uygunsuzluklarda işletmenin prosedürleri ve görev yetkileri doğrultusunda işlem yapılır.

Kırma eleme tesislerinde hareketli makine parçaları, malzeme düşmesi veya sıçraması, konveyör sistemleri, yüksekten düşme, toz, gürültü, elektrik ve bakım-temizlik faaliyetleri gibi farklı tehlikeler bulunabilir.

Risklerin kontrolü için uygun koruyucular, çalışma prosedürleri, kişisel koruyucu donanımlar ve güvenli bakım uygulamaları önemlidir.

Kırma, eleme, aktarma ve stoklama sırasında toz oluşabilir. Toz hem çalışan sağlığı hem çalışma ortamı hem de çevresel etkiler açısından kontrol edilmesi gereken bir unsurdur.

İşletmenin risk değerlendirmesine ve prosesine uygun toz kontrol yöntemleri uygulanmalıdır.

Tıkanmaya müdahale, ciddi iş güvenliği riskleri oluşturabileceğinden çalışan kendi inisiyatifiyle tehlikeli bölgeye müdahale etmemelidir.

Ekipmanın güvenli duruma alınması ve müdahalenin işletmenin talimatları, enerji izolasyonu ve yetkilendirme prosedürleri doğrultusunda gerçekleştirilmesi gerekir.

Düzenli kontrol ve bakım; ekipmanın güvenli çalışması, arızaların azaltılması, üretimin sürekliliği ve ekipman ömrünün korunması açısından önemlidir.

Bakım faaliyetleri görev, yetki, üretici talimatları ve işletmenin güvenli çalışma prosedürlerine uygun şekilde gerçekleştirilmelidir.

Kırma eleme sistemleri başta madencilik ve taş ocakları olmak üzere kaya, cevher veya mineral esaslı malzemelerin boyut küçültme ve sınıflandırma işlemlerinin gerektiği çeşitli üretim faaliyetlerinde kullanılabilir.

Tesisin kullanım amacı ve ekipman yapısı işlenen malzemeye göre farklılaşır.

Ürün boyutunun belirlenmesinde kırıcı ayarları, kırma kademeleri, elek açıklıkları, malzemenin özellikleri ve proses tasarımı gibi birçok unsur etkili olabilir.

Elekler, kırılmış malzemenin belirlenen tane boyutlarına göre sınıflandırılmasında temel ekipmanlardan biridir.

Kırma Eleme Tesis Operatörü MYK Belgesi, adayın ilgili ulusal yeterlilik kapsamında tanımlanan bilgi, beceri ve yetkinliklerinin ölçülmesi ve başarılı olması sonucunda düzenlenen Mesleki Yeterlilik Belgesidir.

Yeterlilik Seviye 3 düzeyindedir ve ana yeterlilik kodu 16UY0265-3'tür.

Aday, MYK tarafından yetkilendirilmiş bir belgelendirme kuruluşuna başvurur ve ilgili ulusal yeterlilik kapsamında gerçekleştirilen sınavlara katılır.

Gerekli yeterlilik birimlerinde başarı sağlanması ve belgelendirme şartlarının karşılanması halinde MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi düzenlenir.

Kırma Eleme Tesis Operatörü ulusal yeterliliği Seviye 3'tür.

MYK'nın 2026 yılında yayımladığı güncel ulusal yeterlilik 16UY0265-3 Rev.02'dir.

16UY0265-3 ana yeterlilik kodudur. /01 ve /02 ise yeterliliğin farklı revizyonlarını ifade eder.

Kırma Eleme Tesis Operatörü Ulusal Yeterliliğinin ikinci revizyonu MYK Yönetim Kurulunun 11.03.2026 tarih ve 2026/43 sayılı kararı ile yayımlanmıştır.

AvrupaBelge'nin MYK Portalındaki aktif kapsamı ise halen 16UY0265-3/01 olarak görünmektedir. Sınav başvurusunda uygulanacak güncel revizyon ve kapsam ayrıca kontrol edilir.

AvrupaBelge'nin MYK Portalında aktif görünen 16UY0265-3/01 kapsamındaki birimler:

• A1 – İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite
• A2 – Hazırlık ve Kırma Eleme İşlemleri

AvrupaBelge'nin mevcut kapsam kaydında A1 için T1; A2 için T1 ve P1 sınav türleri bulunmaktadır.

Evet. AvrupaBelge'nin mevcut aktif 16UY0265-3/01 kapsamında A1 ve A2 yeterlilik birimlerinde teorik sınav bulunmaktadır.

Sınavın soru sayısı, süresi ve başarı şartlarında sınav tarihinde geçerli olan ulusal yeterlilik ve belgelendirme programı esas alınır.

Evet. AvrupaBelge'nin mevcut aktif kapsamında A2 – Hazırlık ve Kırma Eleme İşlemleri biriminde P1 performansa dayalı sınav bulunmaktadır.

Performans sınavında adayın mesleki işlemleri uygulayabilme becerisi değerlendirilir.

Performans sınavında ulusal yeterlilikte kritik olarak tanımlanan beceri ve yetkinliklerin uygun şekilde gerçekleştirilmesi gerekir.

Bu nedenle yalnızca işlemin sonucuna değil, işlemin güvenli ve doğru yöntemle gerçekleştirilmesine de dikkat edilir. Ayrıntılar sayfadaki Kritik Adım bölümünde incelenebilir.

Hayır. MYK sisteminde bunlar ayrı ulusal yeterliliklerdir.

• 16UY0265-3: Kırma Eleme Tesis Operatörü
• 21UY0432-3: Agrega Kırma Eleme Tesisi (Konkasör) Operatörü

Adayın yaptığı iş ve çalıştığı tesis değerlendirilerek doğru yeterlilik kapsamında başvuru yapılmalıdır.

Adayın başarısız olduğu sınav veya yeterlilik birimleri için yeniden sınava katılması mümkündür.

Hangi sınavların tekrar edilmesi gerektiği adayın mevcut sonuçları ve sınav tarihinde geçerli belgelendirme kurallarına göre kontrol edilir.

Belge yenileme, belgenin tabi olduğu güncel ulusal yeterlilik ve belgelendirme programındaki şartlara göre gerçekleştirilir.

Belgenizin geçerlilik süresi sona yaklaşmışsa mevcut belgeniz ve çalışma kayıtlarınız incelenerek uygulanabilecek yenileme yöntemi belirlenmelidir.

Evet. İşletmeler çalışanları için toplu MYK sınav organizasyonu konusunda AvrupaBelge'ye başvurabilir.

Aday sayısı, sınav yeri, çalışanların görevleri ve sınav şartları değerlendirilerek uygun sınav organizasyonu planlanabilir.

Bireysel adaylar ve işletmeler Kırma Eleme Tesis Operatörü MYK Belgesi için AvrupaBelge'ye başvurabilir.

Başvuru sonrasında aday bilgileri ve uygun yeterlilik kapsamı kontrol edilerek sınav süreci hakkında bilgi verilir.